Sơn Lôi Di là quẻ số 27 trong 64 quẻ Kinh Dịch, gồm quẻ Cấn (Núi) ở trên và quẻ Chấn (Sấm) ở dưới. Hình quẻ giống một cái miệng mở: hai hào dương ở hai đầu là hai hàm, bốn hào âm ở giữa là khoang miệng. Di nghĩa là nuôi dưỡng: nuôi thân bằng miếng ăn, nuôi người bằng việc làm, và giữ mình bằng lời nói.
Ý nghĩa quẻ Sơn Lôi Di
Thoán từ: 頤：貞吉。觀頤，自求口實。 (Di: Trinh cát. Quan di, tự cầu khẩu thực.) Nuôi dưỡng: giữ ngay thì tốt; hãy xem cách mình nuôi người và cách mình tự tìm miếng ăn bỏ miệng.
Đại tượng: 山下有雷，頤；君子以慎言語，節飲食。 (Sơn hạ hữu lôi, Di; quân tử dĩ thận ngôn ngữ, tiết ẩm thực.) Dưới núi có sấm là quẻ Di. Người quân tử theo đó mà cẩn thận lời nói, tiết chế ăn uống.
Chữ 頤 vốn chỉ cái má, cái cằm. Hàm dưới (Chấn, động) nhai, hàm trên (Cấn, đứng yên) giữ, đúng như cách miệng người làm việc. Thoán từ "trinh cát": nuôi đúng thì tốt. Rồi thêm một lời tự soi, "quan di, tự cầu khẩu thực", mà Thoán truyện giải là xem mình nuôi cái gì và xem mình tự nuôi mình bằng cách nào (觀其所養也…觀其自養也).
Đại tượng chỉ dặn hai việc: "thận ngôn ngữ, tiết ẩm thực", cẩn thận lời nói, tiết chế ăn uống. Hai việc đều đi qua miệng. Người Hoa có câu "bệnh tòng khẩu nhập, họa tòng khẩu xuất", bệnh vào từ miệng, họa ra từ miệng; quẻ Di gom cả hai ý ấy vào một hình.
Trong quẻ có hai cụm chữ còn dùng đến nay. "Đóa di" ở hào 1 là cảnh nhai ngon lành; hào từ chê người bỏ con rùa thiêng của mình (rùa ngày xưa là vật quý để bói) để ngồi nhìn người khác ăn mà thèm. "Hổ thị đam đam" ở hào 4, mắt hổ nhìn chằm chằm, bây giờ thường mang nghĩa rình rập, nhưng trong quẻ lại là "vô cữu": người ở trên chăm chú tìm người giỏi về giúp mình.
Đọc kỹ sẽ thấy một sự chia đôi hiếm có: cả ba hào dưới đều có chữ "hung", cả ba hào trên đều có chữ "cát". Quẻ dưới là động, là người đi tìm miếng ăn; quẻ trên là dừng, là người biết đủ và đứng ra nuôi người khác. So với Hỏa Lôi Phệ Hạp, cũng hình cái miệng nhưng có vật mắc ở giữa, Di là miệng trống, nên câu hỏi của quẻ là bạn đang cho gì vào đó. Đây cũng là ví dụ dễ thấy cho cách Kinh Dịch đọc nghĩa từ hình vạch.
Sáu hào của quẻ Sơn Lôi Di
Đọc từ dưới lên: hào Sơ ở dưới cùng, hào Thượng trên cùng. Cửu là hào dương, Lục là hào âm.
-
Sơ Cửu · 舍爾靈龜，觀我朵頤，凶。 (Xả nhĩ linh quy, quan ngã đóa di, hung.) Bỏ con rùa thiêng của mình, nhìn ta nhai mà thèm, xấu. Khi hào này động: Bạn đang có sẵn thứ quý của riêng mình mà cứ nhìn sang người khác thèm thuồng; quay về dùng cái mình có.
-
Lục Nhị · 顛頤，拂經，于丘頤，征凶。 (Điên di, phất kinh, vu khâu di, chinh hung.) Ngược lại xin người dưới nuôi, trái lẽ thường; lại tìm nuôi ở gò cao, đi tới thì xấu. Khi hào này động: Bạn đang trông chờ sai chỗ, xin người yếu hơn hoặc người không liên quan nuôi mình; tự đứng lên sẽ ổn hơn.
-
Lục Tam · 拂頤，貞凶，十年勿用，无攸利。 (Phất di, trinh hung, thập niên vật dụng, vô du lợi.) Làm trái đạo nuôi dưỡng, cố giữ thì xấu, mười năm không dùng được, không có lợi gì. Khi hào này động: Cách bạn đang nuôi mình (ăn uống, tiêu tiền, nạp thông tin) đi ngược lẽ; sửa từ thói quen gốc, vì để lâu thì hậu quả dài.
-
Lục Tứ · 顛頤吉，虎視眈眈，其欲逐逐，无咎。 (Điên di cát, hổ thị đam đam, kỳ dục trục trục, vô cữu.) Người trên tìm người dưới giúp nuôi thì tốt; mắt như hổ nhìn chằm chằm, lòng muốn nối nhau không dứt, không lỗi. Khi hào này động: Bạn ở trên nhưng cần người dưới đỡ; tìm người tài với sự chú tâm cao, kiên trì đeo đuổi thì không sai.
-
Lục Ngũ · 拂經，居貞吉，不可涉大川。 (Phất kinh, cư trinh cát, bất khả thiệp đại xuyên.) Trái lẽ thường, ở yên giữ ngay thì tốt, không thể vượt sông lớn. Khi hào này động: Bạn có vị trí nhưng chưa đủ sức gánh một mình; dựa vào người giỏi hơn, giữ ổn định, chưa làm việc mạo hiểm.
-
Thượng Cửu · 由頤，厲吉，利涉大川。 (Do di, lệ cát, lợi thiệp đại xuyên.) Mọi người nhờ mình mà được nuôi, biết lo thì tốt, lợi cho việc vượt sông lớn. Khi hào này động: Nhiều người đang sống nhờ bạn; trách nhiệm nặng nên phải cẩn trọng, nhưng bạn đủ vững để làm việc lớn.
Gặp quẻ Sơn Lôi Di khi hỏi về…
Công việc
Câu hỏi của quẻ là ai đang nuôi ai, và đó cũng là câu nên tự hỏi trước khi gieo quẻ hỏi việc. Nếu bạn đi làm chỉ vì lương mà chán, hào 1 nhắc nhìn lại tay nghề riêng của mình trước khi thèm việc của người khác. Nếu bạn là quản lý, hào 4 và hào 6 khuyên dồn sức tìm và giữ người giỏi, vì nhiều người đang sống nhờ quyết định của bạn.
Tình cảm
Di là quẻ của chăm sóc: nấu cho nhau bữa ăn, hỏi han nhau mỗi tối. Cũng là quẻ của lời nói, nên chuyện tình cảm lúc này lành hay sứt phần lớn do một câu nói. "Thận ngôn ngữ" là lời khuyên gần nhất: lúc đang giận, nói ít đi một câu.
Tiền bạc, làm ăn
Lo phần "khẩu thực" trước: thu nhập đều, chi phí ăn ở. Hào 2 cảnh báo trông chờ sai chỗ, vay người không nên vay, xin người không có trách nhiệm với mình. Việc kinh doanh ăn uống, giáo dục hay chăm sóc gặp quẻ này thì đúng với tượng quẻ, nhưng vẫn phải đọc hào động mới biết thuận hay không.
Chờ một kết quả
Kết quả phụ thuộc nhiều vào phần bạn tự lo được, không nên chờ người khác mang đến. Hào 5 động thì chưa nên làm việc lớn, giữ yên và chờ thêm. Hào 3 động thì kết quả xấu và kéo dài, nên đổi cách làm hơn là chờ.
Ví dụ
Quẻ dưới đây lập trên app Mệnh Guru ngày 8/11/2026, tức tháng Hợi. Câu hỏi: "Mình muốn đổi cách ăn uống của cả nhà cho lành mạnh hơn. Nên bắt đầu từ đâu?", chủ đề Nhà cửa & gia đạo. Quẻ ra Sơn Lôi Di, hào 6 động, biến sang Địa Lôi Phục.
Hỏi chuyện ăn uống mà ra quẻ của cái miệng là một lần trúng tượng hiếm gặp. Bàn quẻ thì không có Dụng Thần rõ: hào Quan Quỷ mà app đề xuất không hiện trên sáu hào, chỉ nằm ẩn dưới hào 3 (phục thần), nên theo cách luận Lục Hào, app đọc chủ yếu từ hào Thế và hào động. Hào Thế là hào 4 Thê Tài Tuất Thổ, ở thế tù trong tháng Hợi: bạn có ý muốn nhưng đang đuối sức khi một mình kéo cả nhà. Thế khắc Ứng (hào 1, Phụ Mẫu Tý Thủy), tức bạn đang phải đẩy, còn phía bên kia chưa sẵn sàng.
Hào động là hào 6, Huynh Đệ Dần Mộc, đang tướng, nhưng hóa Dậu Kim quay lại khắc chính nó (hồi đầu khắc): sự thay đổi có đà, rồi bị chính phản ứng của người trong nhà chặn lại. Hào từ của hào này lại tả đúng vai người hỏi: "mọi người nhờ mình mà được nuôi, biết lo thì tốt, lợi cho việc vượt sông lớn". Hai lớp đọc gặp nhau ở chữ "lệ", biết lo: người nấu cho cả nhà làm được việc lớn này, nhưng phải đi cẩn thận, không ép.
Lời khuyên của app rất đời thường: thêm rau vào bữa chính thay vì bỏ hẳn món cũ, bàn thực đơn cùng mọi người để khỏi một mình gánh việc bếp, mỗi tuần chỉ đổi một bữa. Nếu trong nhà có người đang điều trị bệnh, thực đơn nên hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng; quẻ chỉ là góc nhìn tham khảo.
Quẻ biến là Địa Lôi Phục, sự trở lại bắt đầu từ một hào dương nhỏ dưới đáy: thói quen mới cũng nên mọc lên từ một bữa ăn. Bạn có thể gieo quẻ cho câu hỏi của mình cho việc nhà mình đang muốn đổi.