Trạch Sơn Hàm là quẻ số 31 trong 64 quẻ Kinh Dịch, gồm quẻ Đoài (Đầm) ở trên và quẻ Cấn (Núi) ở dưới. Hàm nghĩa là cảm: hai bên chạm được vào lòng nhau. Quẻ mở đầu phần Hạ Kinh, nói về sức hút giữa người với người, nhất là lúc tình cảm mới chớm, và cách để sự cảm ứng ấy là thật chứ không vội.
Ý nghĩa quẻ Trạch Sơn Hàm
Thoán từ: 咸：亨。利貞。取女吉。 (Hàm: Hanh, lợi trinh, thủ nữ cát.) Cảm ứng thì hanh thông; giữ chính thì lợi; cưới vợ thì tốt.
Đại tượng: 山上有澤，咸；君子以虛受人。 (Sơn thượng hữu trạch, Hàm; quân tử dĩ hư thụ nhân.) Trên núi có đầm là quẻ Hàm. Người quân tử theo đó để lòng trống mà đón nhận người khác.
Thoán truyện giải chữ ngay câu đầu: "Hàm, cảm dã" (咸，感也). Nhiều người để ý chữ 咸 chính là chữ 感 (cảm) bỏ đi bộ tâm ở dưới, và đọc thành cái cảm không qua toan tính: hai người hợp nhau trước khi kịp nghĩ vì sao. Thoán từ cho cả ba điều tốt: hanh thông, lợi trinh, và "thủ nữ cát", cưới vợ thì tốt.
Hình quẻ giải thích vì sao. Cấn là chàng trai trẻ, Đoài là cô gái trẻ, và chàng trai đứng dưới. Thoán truyện gọi đó là "nam hạ nữ" (男下女): người con trai chịu hạ mình trước, nên hai bên mới cảm được nhau. Thêm một tầng nữa: núi đứng yên ở trong, đầm vui ở ngoài, "chỉ nhi duyệt" (止而說), tức vững bên trong mà vui bên ngoài.
Đại tượng lấy hình nước đọng trên đỉnh núi. Núi phải có chỗ trũng mới giữ được nước, nên người quân tử "hư thụ nhân", để lòng trống mới nhận được người. Chữ "hư tâm" mà người Việt dùng để khen ai khiêm tốn gần với ý này. Theo cách đọc quẻ trong Kinh Dịch, Hàm và quẻ kế tiếp là Lôi Phong Hằng đi thành một cặp: Hàm là lúc mới cảm, Hằng là lúc sống với nhau lâu.
Đọc kỹ thì sáu hào đi dần từ ngón chân, bắp chân, đùi, lên thịt lưng và cuối cùng là má, lưỡi. Không hào nào được khen hết lời. Cảm ở chân thì vội, cảm ở miệng thì chỉ là lời nói. Hào được nói kỹ nhất là hào 4, chỗ của tim, với câu "đồng đồng vãng lai": lòng cứ bồn chồn qua lại thì chỉ kéo được người cùng ý mình.
Sáu hào của quẻ Trạch Sơn Hàm
Đọc từ dưới lên: hào Sơ ở dưới cùng, hào Thượng trên cùng. Cửu là hào dương, Lục là hào âm.
-
Sơ Lục · 咸其拇。 (Hàm kỳ mẫu.) Cảm ở ngón chân cái. Khi hào này động: Mới chớm có cảm tình hay ý định, chưa thành bước đi; đừng đọc quá nhiều vào một tín hiệu nhỏ.
-
Lục Nhị · 咸其腓，凶，居吉。 (Hàm kỳ phì, hung, cư cát.) Cảm ở bắp chân, vội đi thì xấu, ở yên thì tốt. Khi hào này động: Bạn nóng lòng muốn chạy tới, nhưng chưa phải lúc; đứng yên để bên kia có chỗ bước về phía mình.
-
Cửu Tam · 咸其股，執其隨，往吝。 (Hàm kỳ cổ, chấp kỳ tùy, vãng lận.) Cảm ở đùi, cứ bám theo người khác, đi thì đáng tiếc. Khi hào này động: Bạn đang để người khác dắt mình đi vì ngại trái ý; tự hỏi mình thật sự muốn gì trước khi theo tiếp.
-
Cửu Tứ · 貞吉悔亡，憧憧往來，朋從爾思。 (Trinh cát hối vong, đồng đồng vãng lai, bằng tòng nhĩ tư.) Giữ chính thì tốt, hối hận tiêu; nếu lòng cứ bồn chồn qua lại thì chỉ những người cùng ý mới theo mình. Khi hào này động: Bạn đang tính toán mãi xem người kia nghĩ gì; lòng ngay thì người hợp tự đến, toan tính thì chỉ kéo được người giống mình.
-
Cửu Ngũ · 咸其脢，无悔。 (Hàm kỳ mai, vô hối.) Cảm ở thịt sau lưng, không hối. Khi hào này động: Bạn giữ được khoảng cách, không dễ lay; không sai, nhưng vì chưa thật mở lòng nên đừng mong gắn bó sâu ngay.
-
Thượng Lục · 咸其輔，頰，舌。 (Hàm kỳ phụ, giáp, thiệt.) Cảm ở quai hàm, ở má, ở lưỡi. Khi hào này động: Chuyện đang nằm ở lời nói nhiều hơn việc làm; lời hay chưa chắc là thật, xem người ta làm gì rồi hãy tin.
Gặp quẻ Trạch Sơn Hàm khi hỏi về…
Công việc
Hàm hợp với những việc cần người khác gật đầu tự nguyện: tuyển người, thuyết phục đối tác, gây dựng một nhóm. Cách làm theo quẻ là nhún trước và nghe trước, như chàng trai đứng dưới cô gái. Hào 2 động thì đừng vội nhảy việc chỉ vì một lời mời nghe hấp dẫn.
Tình cảm
Đây là một trong những quẻ đẹp nhất cho chuyện tình duyên, vì thoán từ ghi thẳng "cưới vợ thì tốt". Nếu bạn đang gieo quẻ hỏi tình duyên, quẻ cho biết có cảm ứng thật từ hai phía. Hào 6 động thì lời ngọt nhiều mà việc làm ít, nên chờ thêm.
Tiền bạc, làm ăn
Tiền đến qua quan hệ và thiện cảm: khách quen giới thiệu khách, đối tác tin vì đã từng làm cùng. Hợp với dịch vụ và những ngành bán hàng cần chăm sóc. Hào 3 động thì coi chừng đi theo đám đông bỏ tiền chỉ vì người quen ai cũng làm.
Chờ một kết quả
Có hồi âm, và thường đến qua một người quen hơn là qua kênh chính thức. Hào 1 động thì mới có dấu hiệu, chưa thành tin. Hào 5 động thì bên kia còn dè dặt, chưa rõ ý.
Ví dụ
Quẻ dưới đây lập trên app Mệnh Guru ngày 8/11/2026, tức tháng Hợi. Câu hỏi: "Mình có cảm tình với một đồng nghiệp. Có nên bày tỏ không?", chủ đề Tình duyên. Quẻ ra Trạch Sơn Hàm, hào 5 động, biến sang Lôi Sơn Tiểu Quá.
Thoán từ của Hàm ghi "cưới vợ thì tốt", vậy mà app khuyên chưa bày tỏ, giữ khoảng cách đồng nghiệp. Theo cách luận Lục Hào, app lấy hào Thê Tài làm Dụng Thần cho người mình thương. Thê Tài không hiện trên sáu hào mà nằm ẩn (phục thần) dưới hào 2, chi Mão, hành Mộc; tháng Hợi Thủy sinh Mộc nên Dụng Thần vượng, tình cảm là thật. Nhưng hào 5 Dậu Kim đang động, vừa khắc Mộc vừa xung thẳng Mão.
Hào động mang Huynh Đệ và hóa thoái từ Dậu về Thân: ý muốn tiến tới có, nhưng sức bền kém, dễ rút lại. Hào Ứng (hào 6, Mùi Thổ) sinh hào Thế (hào 3, Thân Kim), người kia có thiện cảm; có điều hào Ứng rơi Tuần Không, nên thiện cảm ấy chưa rõ hình.
Đặt cạnh hào từ hào 5: "cảm ở thịt sau lưng, không hối". Lưng là chỗ không nhìn thấy, không chạm bằng tay được; cảm ở đó là có cảm mà vẫn giữ khoảng cách. Hai lớp đọc gặp nhau gần như trọn: giữ lại thì không sai, và chưa phải lúc mở hết lòng. Lời khuyên của app cũng cụ thể: giúp nhau trong việc, tự hỏi đó là cô đơn hay tình cảm thật, chờ một lúc an toàn hơn; quẻ biến Tiểu Quá vốn là quẻ "việc nhỏ thì được, việc vượt quá thì chưa".
Một quẻ đẹp cho tình duyên vẫn có thể bảo bạn chờ. Bạn có thể gieo quẻ cho câu hỏi của mình và xem hào nào động.