Trạch Thủy Khốn là quẻ số 47 trong 64 quẻ Kinh Dịch, gồm quẻ Đoài (Đầm) ở trên và quẻ Khảm (Nước) ở dưới. Nước nằm dưới đầm, tức đầm đã rò hết nước xuống, chỉ còn đáy khô. Khốn là bị vây, bị cạn, nói không ai nghe. Quẻ không hứa thoát nhanh, nhưng chỉ rõ cách giữ mình để không mất thêm.
Ý nghĩa quẻ Trạch Thủy Khốn
Thoán từ: 困：亨，貞大人吉，无咎，有言不信。 (Khốn: Hanh, trinh đại nhân cát, vô cữu, hữu ngôn bất tín.) Khốn cùng mà vẫn hanh thông; bậc đại nhân giữ chính thì tốt, không lỗi; có nói thì người không tin.
Đại tượng: 澤无水，困；君子以致命遂志。 (Trạch vô thủy, Khốn; quân tử dĩ trí mệnh toại chí.) Đầm cạn hết nước là quẻ Khốn. Người quân tử theo đó mà dốc cả thân mệnh để giữ trọn chí mình.
Đại tượng chỉ có mấy chữ: đầm không có nước (澤无水). Nước đáng lẽ nằm trong đầm lại chảy tuột xuống dưới. Hình quẻ cũng vậy: hào dương thứ hai bị hai hào âm kẹp hai bên, hai hào dương ở trên bị một hào âm đè lên đầu. Thoán truyện gọi đó là cái cứng bị che lấp (困，剛掩也).
Lạ là thoán từ lại mở bằng chữ "hanh". Thoán truyện giải: gặp hiểm mà vẫn vui, khốn mà không mất chỗ đứng của mình thì hanh, và chỉ người quân tử làm được (困而不失其所，亨；其唯君子乎). Cái hanh của Khốn không phải là hết khó. Nó là giữ được mình trong khó. Luận Ngữ chép lúc Khổng Tử hết lương ở đất Trần, học trò than, ông đáp: quân tử cũng có lúc cùng, kẻ tiểu nhân cùng thì làm bậy (君子固窮，小人窮斯濫矣).
Thoán từ còn một vế đáng nhớ: có nói thì người không tin. Thoán truyện nói thêm "chuộng miệng lưỡi thì càng cùng" (尚口乃窮也). Lúc khốn, càng giải thích càng bị nghi, càng kêu càng ít người nghe. Đại tượng chỉ hướng khác, "trí mệnh toại chí": dốc cả thân mình mà làm cho trọn điều mình theo đuổi, làm nhiều hơn nói. Đó là kiểu đọc Kinh Dịch không né quẻ xấu.
Sáu hào của Khốn là sáu kiểu bị vây: vì gốc cây trụi, vì rượu thịt, vì đá và gai, vì cỗ xe kim loại, vì dải áo đỏ, vì dây leo. Có cái vây từ ngoài, có cái vây từ chính sự sung túc hay chức vị. Hào 6 là hào gỡ: nỗi sợ "động là hối" mới là sợi dây cuối cùng, biết hối rồi thì đi tới mới tốt. Quẻ sau Khốn là Thủy Phong Tỉnh, cái giếng: đầm cạn thì đào xuống mà lấy nước.
Sáu hào của quẻ Trạch Thủy Khốn
Đọc từ dưới lên: hào Sơ ở dưới cùng, hào Thượng trên cùng. Cửu là hào dương, Lục là hào âm.
-
Sơ Lục · 臀困于株木，入于幽谷，三歲不覿。 (Đồn khốn vu chu mộc, nhập vu u cốc, tam tuế bất địch.) Ngồi kẹt trên gốc cây trụi, sa vào hang tối, ba năm không thấy mặt ai. Khi hào này động: Bạn đang tự thu mình vào chỗ tối và cắt liên lạc; khó sẽ kéo dài nếu cứ ngồi im, nên tìm một người để nói chuyện.
-
Cửu Nhị · 困于酒食，朱紱方來，利用亨祀，征凶，无咎。 (Khốn vu tửu thực, chu phất phương lai, lợi dụng hưởng tự, chinh hung, vô cữu.) Khốn giữa rượu thịt, dải áo đỏ của quan sắp tới; nên giữ lòng thành như khi dâng lễ, vội đi thì xấu, không lỗi. Khi hào này động: Bạn không thiếu ăn mà thiếu đường ra; người có quyền sắp tìm đến, giữ mình cho sạch và chờ, đừng tự chạy vạy.
-
Lục Tam · 困于石，據于蒺藜，入于其宮，不見其妻，凶。 (Khốn vu thạch, cứ vu tật lê, nhập vu kỳ cung, bất kiến kỳ thê, hung.) Bị đá chặn trước mặt, vịn vào bụi gai tật lê; về đến nhà không thấy vợ đâu, xấu. Khi hào này động: Bạn đang húc vào chỗ không qua được và dựa vào thứ làm mình đau thêm; dừng lại trước khi mất luôn chỗ dựa ở nhà.
-
Cửu Tứ · 來徐徐，困于金車，吝，有終。 (Lai từ từ, khốn vu kim xa, lận, hữu chung.) Đến chậm rãi, bị kẹt vì cỗ xe bằng kim loại; đáng tiếc, nhưng rồi có kết cục. Khi hào này động: Sự giúp đỡ đang tới nhưng bị một thế lực có tiền có quyền chặn giữa đường; chậm và hơi mất mặt, nhưng việc vẫn xong.
-
Cửu Ngũ · 劓刖，困于赤紱，乃徐有說，利用祭祀。 (Tị ngoạt, khốn vu xích phất, nãi từ hữu duyệt, lợi dụng tế tự.) Bị cắt mũi chặt chân, khốn vì người mặc dải áo đỏ; rồi dần dần cũng có niềm vui; nên giữ lòng thành như khi tế lễ. Khi hào này động: Bạn ở vị trí cao mà trên dưới đều làm khó; đừng ra tay mạnh, kiên nhẫn thành thật thì người dưới quay về dần.
-
Thượng Lục · 困于葛藟，于臲卼，曰動悔。有悔，征吉。 (Khốn vu cát lũy, vu niết ngột, viết động hối. Hữu hối, chinh cát.) Khốn vì dây sắn dây leo quấn quanh, đứng chênh vênh không yên; tự bảo động là hối; biết hối rồi thì đi tới mới tốt. Khi hào này động: Thứ trói bạn chỉ còn là nỗi sợ làm sai thêm lần nữa; nhận lỗi cũ xong thì bước ra, đứng mãi mới là sai.
Gặp quẻ Trạch Thủy Khốn khi hỏi về…
Công việc
Bạn có thể đang bị kẹt: dự án bị cắt, sếp không nghe, đề xuất bị gạt. Thoán từ nói rõ "có nói thì người không tin", nên đừng tranh cãi hay viết thư dài để giải thích. Làm ra một kết quả nhỏ người khác nhìn thấy được, rồi mới nói; hào 2 động là kiểu khốn giữa đủ đầy, lương ổn mà không có đường lên.
Tình cảm
Một trong hai người đang cạn: cạn sức, cạn tiền, cạn kiên nhẫn. Hào 3 là hào nặng nhất khi hỏi chuyện vợ chồng: cứ húc vào chỗ không qua được thì về nhà không thấy người. Nếu đang căng, bớt lời trách, làm một việc cụ thể cho người kia.
Tiền bạc, làm ăn
Dòng tiền cạn, như đầm hết nước. Đừng vay thêm để lấp, đừng đổ thêm vốn vào chỗ đang rò. Hào 4 động thì tiền giúp có đến nhưng chậm, bị kẹt ở một bên có thế lực; kiên nhẫn theo dõi giấy tờ là được.
Chờ một kết quả
Chậm, và có thể nghe tin không như ý ở lượt đầu. Hào 5 và hào 6 động thì đã có dấu hiệu gỡ dần ("dần dần có niềm vui", "đi tới thì tốt"). Nếu đang rối, thu câu hỏi lại cho hẹp theo cách đặt câu hỏi khi gieo quẻ, ví dụ hỏi riêng về một khoản tiền hay một cuộc nói chuyện.
Ví dụ
Quẻ dưới đây lập trên app Mệnh Guru ngày 8/11/2026, tức tháng Hợi. Câu hỏi: "Quán của mình lỗ liên tiếp ba tháng. Có nên đóng cửa không?", chủ đề Tài lộc. Quẻ ra Trạch Thủy Khốn, hào 3 và hào 5 động, biến sang Lôi Phong Hằng.
Quán lỗ mà gieo ra Khốn, nhiều người sẽ chốt luôn là đóng. App lại khuyên chưa đóng vội. Theo cách luận Lục Hào, hỏi tiền thì Dụng Thần là hào Thê Tài, ở đây là hào 1, Dần Mộc, được tháng Hợi sinh nên ở thế tướng. Hào này cũng là hào Thế, và Ứng ở hào 4 là Hợi Thủy: Ứng sinh Thế, lại Dần với Hợi thành lục hợp. Nguồn thu và khách quen vẫn còn, phía bên ngoài đang đỡ cho mình.
Hai hào động là hai mối lo. Hào 3, Quan Quỷ Ngọ Hỏa, ứng với chi phí cố định và giấy tờ pháp lý; hào này đang tử và rơi Tuần Không, nên áp lực nặng ở cảm giác hơn ở thực lực. Hào 5, Huynh Đệ Dậu Kim, khắc vào Dụng Thần Mộc (hao tiền, cạnh tranh), nhưng hóa thoái thành Thân, tức là lực khắc đang lùi. Đặt cạnh hào từ: hào 3 là "bị đá chặn trước mặt, vịn vào bụi gai", hào 5 là "khốn vì người mặc dải áo đỏ; rồi dần dần cũng có niềm vui". Hai lớp đọc gặp nhau theo thứ tự: chỗ đá chặn phải xử lý trước, niềm vui đến sau và đến chậm.
Lời khuyên của app khớp với thứ tự đó: rà lại chi phí cố định và giấy tờ tồn đọng, giải quyết dứt điểm. Giữ liên lạc với khách quen để tìm thêm nguồn thu; lập kế hoạch tiền cho 1 đến 2 tháng tới rồi mới quyết. Quẻ biến Hằng là bền bỉ, không phải lì lợm. Bạn có thể gieo quẻ cho câu hỏi của mình để xem hào nào động.